Een groeiend spanningsveld in de praktijk

Steeds meer diëtisten zien cliënten met voedselallergieën, intoleranties of functionele maagdarmaandoeningen zoals IBS, die zich vastzetten in een restrictief eetpatroon. Wat start als een goed onderbouwde eliminatie, kan uitmonden in angst, rigiditeit of sociaal isolement.
Nieuw onderzoek toont dat tot één op drie patiënten met GI-klachten kenmerken vertoont van verstoord eten, eetgedrag dat medisch verklaarbaar lijkt, maar gedragspatronen aanneemt die doen denken aan eetstoornissen zoals ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder) of orthorexia. Voor de diëtist betekent dit balanceren op een dunne koord: hoe bescherm je de patiënt tegen reële symptomen, zonder diezelfde bescherming te laten ontaarden in een gevangenis van regels en angst?
De uitdaging voor ons als diëtist?
Het verschil leren zien tussen functionele (adaptieve) en disfunctionele (maladaptieve) restrictie en tijdig ingrijpen.
Wat kan jij doen als diëtist?
- Normaliseer het eetpatroon met kleine, regelmatige maaltijden.
- Gebruik minimaal restrictieve strategieën (gentle FODMAP, vezeloptimalisatie).
- Bespreek angst op een empathische manier.
- Verwijs indien nodig door voor eetgedragsondersteuning.
Screeningtools die helpen onderscheiden
Gebruik deze tools vóór je start met een eliminatie- of FODMAP-dieet, en herhaal bij signalen van angst of rigiditeit. Bespreek de resultaten niet veroordelend, maar als ingang voor dialoog.
| Tool | Doel | Interpretatie | Belangrijke nuance bij GI-patiënten |
| ORTO-15 | Opsporen van orthorectisch gedrag (obsessie met gezond eten) | < 40 = verhoogd risico | Kan overdiagnosticeren bij PDS of coeliakie – gebruik ter ondersteuning, niet als diagnose. |
| NIAS | Screenen op ARFID-achtige patronen (angst, sensorische gevoeligheid, lage eetlust) | ≥18 = waarschijnlijk ARFID → verder onderzoek | Bruikbaar om adaptieve vs. maladaptieve restrictie te onderscheiden. |
Take home message voor de diëtist
- Elke eliminatie verdient een exitplan.
Beperk restrictieve fases in tijd en voorzie systematische herintroductie. - Elke restrictie vraagt reflectie.
Vraag jezelf af: draagt deze beperking écht bij tot herstel, of vooral tot angst? - Gebruik taal die vrijheid geeft.
Vermijd zwart-witdenken over voeding; focus op variatie, tolerantie en zelfvertrouwen. - Werk interdisciplinair.
Samenwerking met psychologen en artsen is essentieel bij eetangst of rigiditeit.
Referenties
- Donini, L. M., Marsili, D., Graziani, M. P., Imbriale, M., & Cannella, C. (2005). Orthorexia nervosa: Validation of a questionnaire and prevalence in an Italian sample. Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 10(2), e28–e32. https://doi.org/10.1007/BF03327537
- Monash University. (2024). Disordered eating & gastrointestinal disorders – cause or effect? Cheat sheet for rotating group session. Monash FODMAP Research Centre.
- Zickgraf, H. F., & Ellis, J. M. (2018). Initial validation of the Nine Item Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder screen (NIAS): A measure of three restrictive eating patterns. Appetite, 123, 32–42. https://doi.org/10.1016/j.appet.2017.11.111